head_page2.jpg
سایت مرکز تحقیقات سایت عربی سایت انگلیسی سایت صداوسیما
 
 
     اجراي تحقيقات پيمايشي به وسيله اي ‌ميل و وب                                                                                                                                 فهرست کتابها

 

اجراي تحقيقات پيمايشي به وسيله اي ‌ميل و وب،متياس شون‌لاو، رونالد دي. فريكر جي. آر.، مارك اِن اليوت،  ترجمة دكتر رضا فاضل، مرکز تحقيقات صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران، 1386

 

كتابنامه: 1ـ علوم اجتماعي ـ تحقيق ـ روش‌شناسي، 2ـ پيمايش اجتماعي، 3ـ پست الكترونيكي، 4ـ تحقيق تلفني و 5ـ تحقيق اينترنتي

 

فهرست مطالب

درآمد

 فصل اول: مقدمه


فهرست مطالب

درآمد

واژه‌هاي اختصاري

فصل اول: مقدمه

فصل دوم: پيشينه فرايند تحقيق پيمايشي

فصل سوم: مروري بر ادبيات تحقيق پيمايش‌هاي وبي و اي‌ميلي

فصل چهارم: انتخاب مناسب‌ترين روش براي  پيمايش‌هاي اينترنتي

فصل پنجم: رهنمودهايي در زمينه طراحي و اجراي پيمايش‌هاي اينترنتي

فصل ششم: مطالعات موردي پيمايش‌هاي اينترنتي

فصل هفتم: نتايج

پيوست الف: مروري بر ادبيات ميزان پاسخگويي

پيوست ب: خلاصه‌اي از شواهد موجود در ادبيات تحقيق

پيوست ج: كاربرد يك نمونة سهل‌الوصول تا چه اندازه به عنوان مكمل يك مونة احتمالي مؤثر است؟

منابع 


درآمد

رايانه‌هاي شخصي ارزان و رشد روزافزون اينترنت در خلال دهه گذشته روش‌هاي جديدي را در اجراي تحقيقات پيمايشي ايجاد كرده‌اند. اكنون اين امكان وجود دارد كه يك تحقيق پيمايشي کامل، صرفاً با استفاده از شبكه جهاني وب يا اي‌ميل انجام شود. ولي با توجه به اينكه معرفي تحقيقات پيمايشي پستي و تلفني براي اولين بار، مشكلاتي را به بار آورد، محققان و مجريان درصدد ارائه بهترين روش اجراي پيمايش‌هاي اينترنتي و پرسشگري برآمده‌اند تا اعتبار علمي پيمايشي‌هاي اينترنتي را آشکار كنند.

اين كتاب اطلاعات عملي مفيدي را در اختيار محققاني مي‌گذارد كه قصد دارند از اينترنت در كارهاي پيمايشي خود استفاده كنند. مؤلفان به بررسي نقاط قوت و محدوديت‌هاي گزارش شدة كاربرد اينترنت در اجراي تحقيقات پيمايشي مي‌پردازند و رهنمودهايي را در طراحي و اجراي آنها پيشنهاد مي‌كنند. اين كتاب گرچه مورد توجه پژوهشگران علوم اجتماعي و سياستگذاران عمومي است ولي مطمئناً در انواع تحقيقات پيمايشي از جمله در تحقيقات پيمايشي وزارت دفاع[1] و نيروهاي مسلح كاربرد دارد. همچنين اين كتاب قابل استفاده بازرسان كل، مسئولان هماهنگي و برنامه‌ريزان تحقيقات پيمايشي است.

اين مطالعه توسط RAND[2]، به عنوان بخشي از برنامه مداوم خود، كه خود نيز حامي مالي آن بود، اجرا شده است. اين حمايت به موجب مفاد تحقيقات و توسعه مستقل قراردادهاي رند براي عمليات مرکز تحقيق و توسعه وزارت دفاع ]امريکا[ که از سوي دولت فدرال تأمين بودجه مي‌شد، فراهم شد: پروژه نيروي هوايي (با حمايت نيروي هوايي ايالات متحد)، مركز آرويو (Arroyo) (با حمايت ارتش ايالات متحد)، و مؤسسه تحقيقاتي دفاع ملي (حمايت شده از جانب وزارت دفاع، مشاوران نظامي عالي‌رتبه، يگان‌هاي متحد، و آژانس‌هاي دفاعي آمريكا). گروه آمار RAND نيز سرمايه‌گذاري مضاعفي براي پژوهش كرده ‌است.

اينترنت شيوة ارتباط ما را به شدت تغيير داده است. اجراي پيمايش‌ها[3]، يكي از جديدترين كاربردهاي اخير شبكه جهاني وب است. پيمايش‌هاي اينترنتي[4]، گرچه هنوز در آغاز راهند، به شكل روزافزوني رواج مي‌يابند، زيرا اعتقاد بر اين است كه اين شيوه سريع‌تر، بهتر، ارزان‌تر، و آسان‌تر از روش‌هاي سنتي‌ تلفني يا پستي است. براساس شواهد موجود در مطالعات موردي زندگي واقعي و ادبيات تحقيق، اين گزارش ميزان صحت اين ادعاها را مي‌سنجد؛ به ويژه مزايا و معايب كاربرد اينترنت ـ هم اي‌ميل و هم وب ـ را براي اجراي تحقيقات پيمايشي تجزيه و تحليل مي‌كند.

همچنين اين گزارش براي طراحي و اجراي پيمايش‌ها، اطلاعات عملي مفيدي را در اختيار پژوهشگراني قرار مي‌دهد كه درصدد كاربرد اينترنت در كارهاي پيمايشي‌ خود هستند يا طراحي اجراي يك تحقيق پيمايشي اينترنتي را در دستور كار دارند. ما، علاوه بر مروري بر ادبيات پيمايش‌هاي اينترنتي، اساس تجزيه و تحليل خود را بر پاية شماري از منابع ديگر از جمله مؤسساتي كه تجربه اجراي تحقيق پيمايشي را در اينترنت دارند، پژوهشگراني كه مطالعاتشان متكي بر پيمايش‌هاي وبي[5] است و نيز تجارب فردي‌ خودمان قرار مي‌دهيم.

اين گزارش سه سؤال اصلي را كه پژوهشگران در پيمايش‌هاي اينترنتي با آنها روبه‌رو هستند مطرح مي‌كند:

· چه وقت بايد يك پيمايش اينترنتي را مورد توجه قرار داد؟

· براي مطالعه‌اي خاص چه نوع پيمايش اينترنتي مناسب است؟

· يك پيمايش اينترنتي چگونه بايد طراحي و اجرا شود؟

چه وقت بايد يك پيمايش اينترنتي را مورد توجه قرار داد؟

پيمايش‌هاي اينترنتي ممكن است در موارد زير، بر پيمايش پستي و تلفني برتري داشته باشند:

· هنگامي كه پيمايش مي‌تواند با نمونه‌اي سهل‌الوصول[6] اجرا شود. در يك نمونه سهل‌الوصول احتمال کمتري وجود دارد که يك پاسخگو به‌عنوان نمونه انتخاب شود. غالباً پاسخگويان به شكل «خود انتخابي»[7] وارد پيمايش مي‌شوند؛ مثلاً، مي‌توان از تبليغات روي صفحات وب، در گروه‌هاي خبري[8] و در رسانه‌هاي سنتي براي جذب شماري از پاسخگويان در پيمايش استفاده كرد.

· هنگامي كه پيمايش اينترنتي در سازماني اجرا مي‌شود كه آدرس‌هاي اي‌ميل جمعيت هدف را دارد. وقتي با جمعيت هدف بتوان در آغاز كار به وسيلة اي‌ميل تماس برقرار كرد، به لحاظ هزينه و به روز بودن بسيار مفيد و به صرفه خواهد بود؛ مثلاً، نيروي هوايي ايالات متحد، مانند اطلاعات جزئي افراد، داراي سيستم استانداردي نيز براي آدرس اي‌ميل‌هاي آنها است. چنين مزيت‌هايي باعث مي‌شود تا وب، گزينه‌اي منطقي براي شيوة پيمايش به حساب آيد.

· هنگامي كه جمعيت هدف بخش كوچكي از كل جمعيت باشد. تماس با بخش‌هاي بسيار كوچك جمعيت از طريق شماره‌گيري تصادفي پيمايش تلفني بسيار ناكارآمد و از اين رو هزينه‌بر است. پيمايش‌هاي پستي در اين مورد هزينه كمتري صرف مي‌كنند، ولي بازدة كمي نیز دارند. در پانل‌هايي كه اعضاي آن از پيش به همکاري دعوت مي‌شوند[9] (در اين نوع پانل‌ها پاسخگويان بالقوة پيمايش از قبل براي پيمايش‌هاي مختلف در نظر گرفته مي‌شوند)، کسب اطلاعات از شركت‌كنندگان پانل اجازه می‌دهد تا زیرجمعيت‌ها را به طور مستقیم مورد توجه قرار دهیم. مزاياي كاربرد پانل‌هايي كه افراد آنها، از پيش در نظر گرفته مي‌شوند، باعث شده است كه اين نوع پانل‌ها، براي بستن قرارداد با یک شركت پيمايش وبي تجاري ‌مقرون به صرفه باشند.

· هنگامي كه حجم نمونه نسبتاً بزرگ باشد. به طور كلي، هزينة اولية راه‌اندازي پيمايش‌هاي وبي، بيشتر از پيمايش‌هاي تلفني يا پستي است، ولي هزينه جانبي آنها كه به تك‌تك پاسخگويان پيمايش مربوط مي‌شود، كمتر است؛ بنابراين وب، در مورد تحقيقات پيمايشي‌اي كه تعداد پاسخگويان در آنها كم است، وسيله‌اي مقرون به صرفه نيست. تعريف كمّي واژه «كوچك» كار دشواري است و برآوردها برحسب پيش فرض‌هاي موجود به طور قابل توجهي متفاوت هستند. در يك مورد، چنين برآورد شده است كه اضافه كردن پاسخگويي وبي به عنوان يك گزينه به يك پيمايش پستي هنگامي مقرون به صرفه است كه حداقل 580 پرسشنامة پرشده از طريق وب به دست آيد.

· هنگامي كه پيمايش اينترنتي شامل سؤال‌هايي مي‌شود كه از حساسيت ویژه‌اي برخوردار باشند. ممكن است در تحقيقات پيمايشي‌اي كه در آنها مصاحبه‌شونده و مصاحبه‌گر با هم ارتباط مستقيم دارند، سوگيري به سمت پاسخ‌هايي باشد كه از لحاظ اجتماعي پذيرفتني هستند (برخلاف پاسخ‌هايي كه صادقانه‌تر ابراز شده‌اند، ولي از لحاظ اجتماعي پذيرفتني نيستند). براي اجتناب از اين سوگيري، پيمايش‌هاي وبي همانند پيمايش‌هاي پستي يك گزينه محسوب شده‌اند.

· هنگامي كه پيمايش شامل شمار زيادي از سؤال‌هاي باز مي‌شود. برخلاف پيمايش‌هاي پستي، پيمايش‌هاي وبي، هزينه‌اي بابت كدگذاري و بازبيني ندارند؛ زيرا پاسخ‌ها، به صورت الكترونيكي دريافت مي‌شوند. شواهدي نيز حاكي از آن هستند كه پاسخگويان به سؤال‌هاي باز پيمايش‌هاي الكترونيكي نسبت به سوال‌هاي باز پيمايش‌هاي پستی پاسخ‌هاي طولاني‌تري مي‌دهند.

· هنگامي كه پيمايش‌، پيمايش چند رسانه‌اي، يا شامل عناصر تعاملي است. براي اجراي پيمايشي كه داراي عناصر تعاملي با قيمتي مناسب است، جز به كارگيري وب راهي وجود ندارد.

 

براي مطالعه‌اي خاص، چه نوع پيمايش اينترنتي مناسب است؟

دو نوع اصلي نمونه‌هاي پيمايش عبارتند از: نمونه‌هاي سهل‌الوصول و نمونه‌هاي احتمالي[10]. (درباره رويكرد مركب[11] كه تركيبي از دو نمونه فوق است، نيز بحث مي‌كنيم.)

نمونه‌هاي سهل‌الوصول برخاسته از توزيع كنترل‌نشده پرسشنامه‌ها يا خود انتخابي (يعني داوطلبانه) افراد نمونه در يك پيمايش هستند. غالباً به دست آوردن نمونه‌هاي سهل‌الوصول نسبت به نمونه‌هاي احتمالي، هزينه‌بري كمتري دارند، ولي استنباط آماري از آنها مشكل‌آفرين است. اين نمونه‌ها در بسط فرضيه‌هاي تحقيق، شناسایی دامنه‌ گزینه‌ها، و اجراي تحليل کیفی داده‌ها، براي پژوهشگران سودمند هستند. با فرض‌هاي معين، نمونه‌هاي سهل‌الوصول براي استنباط مبتني بر مدل[12] مي‌توانند سودمند باشند.

نمونه‌هاي احتمالي (كه به آنها نمونه‌هاي تصادفي[13] نيز مي‌گويند) نمونه‌هايي هستند كه مي‌توان در آنها ميزان احتمال انتخاب يك فرد را در نمونه تعيين كرد. نمونه‌هاي احتمالي را مي‌توان به سه نوع طبقه‌بندي كرد: كساني كه از جمعيت‌هاي بسته[14] گرفته مي‌شوند (مانند سازمان‌هايي كه فهرست اسامي اعضايشان را به شكلي نگه‌داری مي‌كنند)، جمعيت‌هاي کل[15] و پانل‌هايي که اعضاي آن از پيش به همکاري دعوت مي‌شوند[16]. در جمعيت‌هاي آماري بسته، غالباً اين امكان وجود دارد كه نمونه احتمالي را كه به عنوان پاسخگوي بالقوه پيمايش در نظر گرفته شده است از طريق اي‌ميل انتخاب كنيم. اين قابليت سبب شده است كه به طور ويژه‌اي اجراي پيمايش وبي آسان باشد.

براي جمعيت‌هاي کل، دفتر راهنماي اي‌ميل جمعيت وجود ندارد. بدون چنين فهرستي، تعيين احتمالات انتخاب، ممكن نيست. بنابراين امكان انتخاب نمونه احتمالي از جمعیت کل وجود ندارد. اگر به دنبال نمونه احتمالي از جمعيت کل هستيم، با جمعيت بايد با تلفن يا از طريق پست تماس برقرار كنيم. تنها استثناي ممكن در اين مورد، پانل‌هايي است که افراد آن از پيش دعوت به همکاري شده‌اند. اگر پانل مناسبي براي جمعيت مورد نظر وجود داشته باشد، اين امكان وجود دارد كه به منظور دعوت از افراد براي شركت در يك پيمايش از اي‌ميل استفاده كنيم.

همچنين، اين مطلب مورد بررسي قرار گرفته است كه آيا اين امر امكان‌پذير است كه براي به دست آوردن نتيجه‌اي بهتر، نمونه سهل‌الوصول و نمونه احتمالي را ادغام كنيم. ابتدا اميدوار بوديم در صورتي كه سوگيري برآوردهاي نمونه سهل‌الوصول خيلي زياد نباشد، نمونه تركيب‌شده دقيق‌تر از نمونه احتمالي باشد. بعد به اين نتيجه رسيديم كه تركيب نمونه‌ها هنگامي سودمند خواهد بود كه سوگيري نمونه سهل‌الوصول معلوم و خيلي‌كم باشد و نمونه احتمالي حداقل هزاران پاسخ داشته باشد. از آنجا كه ميزان سوگيري از پيش قابل پيش‌بيني نيست و حجم نمونه‌هاي احتمالي غالباً كمتر است، اين نظريه عملاً سودمند نيست.

يك پيمايش اينترنتي چگونه بايد طراحي و اجرا شود؟

براساس تجربه‌ ما از پيمايش‌هاي وبي، شماري از نكات لازم در طراحي و اجراي اين نوع پيمايش را فهرست‌وار آورده‌ايم و در فصل 5 آنها را مفصل مورد بحث قرار خواهيم داد.

براي طراحي يك پرسشنامه پيمايش وبي مؤثر، موارد زير را توصيه مي‌كنيم:

· در هر صفحه فقط تعداد كمي سؤال را بياوريد.

· سؤال‌هاي غيرضروري را حذف كنيد.

· از گرافيك كمتر استفاده كنيد.

· مواظب باشيد كه پاسخگويان ممكن است با كمك گرافيك، سؤال‌ها را تفسير كنند.

· از سؤال‌هاي ماتريسي كمتر استفاده كنيد.

· گزينه‌هاي پاسخ را محدود کنيد تا خطاهاي پاسخگويي كاهش يابد.

· تنها در موقعيت‌هاي نادر جواب‌هاي اجباري بخواهيد.

· پيام‌هاي اخطار يا خطا را تا آنجا كه ممكن است روشن بيان كنيد.

· هميشه براي ايمني پيمايش‌هاي وبي از رمز عبور استفاده كنيد.

· مطمئن شويد كه حريم خصوصي پاسخگويان و تلقي آنها از حريم خصوصي حفاظت شده است.

· نمايانگرهايي براي روند پيشرفت [پاسخگويي به] پيمايش ارائه كنيد.

· به پاسخگويان اجازه دهيد كه استراحتي كرده، دوباره وارد پيمايش شوند.

· پاسخگوياني را كه در آزمون غربالگری رد مي‌شوند، با دقت كنترل كنيد.

· در قبال پاسخگويي، به پاسخگويان چيزي بدهيد.

· از ظرفيت‌هاي نمايشي رسانه‌ بيشترين استفاده را بكنيد.

همچنين نكات زير را براي خودكار كردن برنامه پيمايش پيشنهاد مي‌کنیم:

· الگوهاي پرش[17] را خودكار كنيد.

· در صورت امكان، دروندادها را به طور خودكار اعتبارسنجی كنيد.

· براي پيگيري رفتار پاسخگو از قابليت اين رسانه الكترونيك بيشترين استفاده را بكنيد.

· هزينه خودكارسازي برنامه را به حساب آوريد.

براي اجرا و برآمدن از عهدة پيمايش، رهنمود‌هاي زير را به شما پيشنهاد مي‌كنيم:

· پيمايش دقيقاً آزمايش شود.

· اگر با شمار زيادي از پاسخگويان به وسيلة اي‌ميل تماس برقرار مي‌شود، دعوت‌‌نامه‌هاي اي‌ميلي را به مرور ارسال كنيد.

· پاسخگويان قادر به گزارش مشكلات تحقيق باشند.

· هنگام اجراي پيمايش، تغييرات احتمالي را پيش‌بيني كنيد.

· مطمئن شويد كه محققان يا حاميان [مالی] پيمايش مي‌توانند هنگام اجراي آن به آن دسترسي داشته باشند.

· پيگيري پرسشنامه‌هاي تكميل نشده را به خاطر داشته باشيد.

آيا پيمايش‌هاي اينترنتي سريع‌تر، بهتر، ارزان‌تر يا آسان‌تر است؟

غالباً در بيان فوايد پيمايش‌هاي اينترنتي مبالغه مي‌شود. ادعاي معمول اين است كه پيمايش‌هاي اينترنتي هميشه سريع‌تر، بهتر و ارزان‌تر از روش‌هاي پيمايشي مرسوم هستند. وانگهي از آنجا كه ايجاد وب سايت‌ها نسبتاً كار آساني است، غالباً تصور مي‌شود كه اجراي پيمايش وبي براي پژوهشگران و پاسخگويي به آن براي پاسخگويان آسان‌تر است. اين گزارش موارد درست اين ادعاها را بيان مي‌كند.

آيا پيمايش‌هاي اينترنتي سريع‌ترند؟

وقتي از همان ابتدا با اي‌ميل با پاسخگويان تماس گرفته مي‌شود، اجراي پيمايش‌هاي وبي سريع‌تر از پيمايش‌هاي تلفني يا پستي صورت مي‌پذيرد. اگر با پاسخگويان ابتدا با تلفن يا پست براي شركت در پيمايش از طريق وب ارتباط برقرار شود (به جاي اي‌ميل)، در بهترين شرايط پيشرفت اندكي را مي‌توان در زمان پاسخگويي كلي انتظار داشت.

براي مثال، «شاخه پيمايش نيروي هوايي ايالات متحد»[18] پيمايش در سراسر نيروي هوايي را، كه شامل طراحي و تجزيه و تحليل مي‌شد، تنها در 11 روز به انجام رساند. شاخه پيمايش از اي‌ميل به عنوان شيوه‌اي براي تماس و از «وب» به عنوان شيوه‌اي براي پاسخگويي استفاده كرد. RAND در مطالعه‌اي كه دربارة كل دانشجويان يك دانشكده و دانشجويان جوان آن انجام داد، به وسيلة پست با پاسخگويان ارتباط برقرار و آنها را تشويق كرد كه از طريق وب به سؤال‌ها پاسخ دهند. بعد از گذشت 35 روز از اولين ارسال، گزینه پاسخگويي پستی نیز برای آنها ارسال شد. در كل، اين پيمايش 90 روز طول كشيد؛ البته تعدادي از پاسخ‌هاي پستي بعد از 90 روز رسيدند.

هنگامي كه براي جمعيت عام، نمونه‌اي احتمالي مورد نياز است (مانند جوانان در دوره دانشجویی)، چهارچوب نمونة اي‌ميلي (براي مثال، دفتر راهنماي آدرس‌هاي اي‌ميل) معمولاً در دسترس نيست. اما اگر پانلي از پاسخگويان كه مي‌توانند به عنوان چهارچوب نمونه باشند، شكل بگيرد، آنگاه پيمايش، از طريق «وب» خيلي سريع‌تر اجرا مي‌شود. شركت‌هاي تجاري كه از طريق «وب» پيمايش اجرا مي‌كنند، مثل نالج نت‌وركز[19] و هريس اينتراكتيو[20]، در كل، تقريباً به مدت 10 روز پيمايش را انجام مي‌دهند. امكان اجراي سريع‌تر پيمايش با مدت زمان كمتر نيز وجود دارد، اما ميزان پاسخگويي كاهش مي‌يابد.

آيا پيمايش‌هاي اينترنتي بهترند؟

وجود شمار زياد پيمايش‌ها كه فقط با هدف سرگرمي در «وب» مورد استفاده قرار مي‌گيرند به سادگي مي‌تواند نظر افراد را نسبت به كيفيت پيمايش‌های وبی تيره و تار سازد. در خصوص پيمايش‌های پژوهشی، كيفيت فرايند پيمايش، حداقل به اندازه تعداد پيمايش‌هايی که اجرا می‌شوند از اهميت برخوردار است. تعداد پيمايش‌هاي اجراشده تنها بر خطاي آماري (يا واريانس) تأثير مي‌گذارد، ولي كيفيت فرايند پيمايش بر شماری از خطاهاي ديگر تأثير دارد (كه در كل شايد «سوگيري» خوانده شود).

در خصوص پيمايش از طريق «وب» اين امكان وجود دارد كه نمونه‌هاي احتمالي به دست آيد؛ كه در بسياري از طرح‌هاي تحقيقاتي گريزناپذير است. وقتي چهارچوب نمونه اي‌ميلي موجود باشد، پيدا كردن نمونه احتمالي نسبتاً كار آساني است. ولي وقتي چهارچوب نمونه‌گيري اي‌ميلي وجود نداشته باشد، يافتن نمونه احتمالي براي اجراي پيمايش از طريق «وب» به اندازه پيمايش تلفني يا پستي دشوار خواهد بود. تا جايي كه به ميزان پاسخگويي مربوط مي‌شود، مسلم است كه وقتي فقط يك گزينه پاسخگويي ارائه مي‌شود ميزان پاسخگويي به شيوة پستي بالاتر از ميزان پاسخگويي به وسيله وب يا اي‌ميل است. وقتي با پاسخگويان به جاي اي‌ميل به وسيلة پست ارتباط برقرار شود، منظور آن است كه به پاسخگويان اين اختيار داده شود كه يا از طريق پست يا «وب» به سؤال‌ها پاسخ دهند تا ميزان پاسخگويي بالا ‌رود.

آيا پيمايش‌هاي اينترنتي ارزان‌ترند؟

اين برداشت عمومي كه پيمايش‌هاي وبي ارزان‌تر از پيمايش‌هاي پستي تمام مي‌شوند، ضرورتاً درست نيست. در اجراي پيمايش‌ها سه نوع هزينه اصلي وجود دارد: هزينه پست، ورود داده‌ها و كار (طراحي و عمليات). اگر بتوان با پاسخگويان پيمايش‌هاي وبي، ابتدا به وسيله اي‌ميل تماس برقرار كرد، به ميزان زيادي در هزينه‌ها صرفه‌جويي مي‌شود. ضمن آنكه هيچ نوع هزينه تلفن يا پست كه بايد براي دعوت افراد به شركت در پيمايش صرف شود، وجود ندارد. علاوه بر اين پيمايش‌هاي وبي عملاً متحمل هزينه‌هاي مربوط به ورود داده‌ها يا كدگذاري نمي‌شوند، زيرا داده‌ها به شكل الكترونيكي گردآوري شده‌اند. صرفه‌جويي در اين دو نوع هزينه، مجموعاً، هزينه هر واحد يا هزينه حاشيه‌اي[21] را كاهش مي‌دهد.

با وجود اين، هزينه‌هاي كار در پيمايش‌هاي وبي، مي‌تواند زياد باشد. هزينه‌اي كه يكبار صرف راه‌اندازي پيمايش‌هاي وبي مي‌شود، هزينه‌اي چشمگير است، به ويژه در مواردي كه طراح پيمايش هيچ تجربه قبلي‌اي در اين زمينه نداشته باشد. در ادبیات پیمایش اینترنتی نوعاً هزينه‌هاي كار ناديده گرفته مي‌شوند و بنابراين غالباً اين طور نتيجه‌گيري مي‌شود كه پيمايش‌هاي الكترونيكي ارزان‌تر از پيمايش‌هايي است كه به شيوة سنتي‌تر اجرا مي‌شوند.

از آنجا كه راه‌اندازي پيمايش‌هاي وبي نسبت به پيمايش‌هاي پستي پرهزينه است، و در مقابل، هزينه جانبي كمتري دارند، از اين رو نه پيمايش‌هاي پستي و نه پيمايش‌هاي وبي، برحسب هزينه، هيچ كدام آشكارا بر ديگري برتري ندارند. بديهي است كه پيمايش‌هاي وبي، تنها زماني نسبت به پيمايش‌هاي پستي با‌صرفه‌ترند كه به آستانة معيني برسند؛ يعني چيزي بين چند صد تا هزار پاسخ از آنها به دست آيد و نيز در موقعيت شيوة تركيب‌شده كه در آن هدف تشويق افراد به پاسخگويي از طريق اينترنت باشد و نيز اين كه تا جايي كه امكان دارد، از شيوه‌هاي سنتي استفاده نكنيم تا هزينه‌اي متحمل نشويم. با اين حال، وقتي پژوهشگر هيچ تجربه قبلي‌اي در زمينه برنامه‌ريزي پيمايش وبي ندارد، ممكن است مشكلات فني ناخواسته‌ای بروز كند. چنين مشكلاتي مي‌توانند همة صرفه‌جويي‌هاي ناشي از استفاده از وب را زائل كند.

آيا اجراي پيمايش اينترنتي آسان‌تر است؟

از نظر فني، فرايند اجراي پيمايش وبي خيلي پيچيده‌تر از فرايند اجراي پيمايش تلفني يا پستي است. لازم است طراحان پيمايش براي كنترل فني پيمايش‌هاي وبي، به طور خاص، بسياري از جزئيات مربوط را در نظر بگيرند (براي مثال، اينكه پاسخگويان چگونه در بين سؤال‌ها جلو و عقب بروند، اعتبارسنجی درون‌داد‌ه‌ها چگونه باشد، چگونه از رمزهاي عبور استفاده شود، تعيين اينكه كدام سؤال‌ها اختياري نباشند) كه پرداختن به آنها در شيوه‌هاي پيمايشي متداول يا آسان‌تر است يا اصلاً ضرورتي ندارد. لازم است قبل از اجراي پيمايش‌هاي وبي براي اطمينان از اين امر كه از سؤال‌ها اطلاعات دلخواه استخراج مي‌شود و اينكه برنامه‌ با پيكربندي‌هاي نرم‌افزاري و سخت‌افزاري مختلف درست كار مي‌كند يا نه، پيش‌آزمون جامعي انجام گيرد. براي گروه‌هاي پيمايشي كه تجربة پيمايش وبي را ندارند، اين مراحل طبعاً مستلزم كار بيشتري است.

تحليل‌هاي ما حاكي از آن است كه پيمايش‌هاي وبي در آينده به طور گسترده‌اي مورد استفاده قرار خواهند گرفت، ولي احتمال كمي وجود دارد كه كاملاً جايگزين شيوه‌هاي پيمايش سنتي شوند. در عوض، يكي از انواع ابزارهاي پيمايشي مي‌شوند كه مزايا و معايب خاص خود را دارند. براي تحقيقات پيمايشي، اينترنت قطعاً در آينده در تركيب با تلفن يا پست، براي نتيجه‌گيري بهتر، مورد استفاده قرار خواهد گرفت.


[1]. ر.ك: كلهر، كيومرث، «رويكرد بهره‌گيري از رسانه‌هاي مختلف در بازاريابي و تبليغ»، فصل‌نامه پژوهش و سنجش، سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران، شماره 29، بهار 1381، ص 404.

[2]. همان، ص 96.

[3]. Thebes: پايتخت باستاني مصر عليا.

[4]. Pompii: از شهرهاي باستاني در جنوب شرقي ناپل در ايتاليا كه به دليل فوران آتشفشان نابود شد.

[5]. ويلياميز، ريموند، «جادوي تبليغات»، مطالعات فرهنگي، ويراستة سايمن دورينگ، ترجمه حميرا مشيرزاده، تهران: مؤسسه فرهنگي آينده پويان، چاپ اول، 1378، ص338.

[6]. اسدي طاري، محمدحسن، «تاريخچه تبليغات بازرگاني»، فصل‌نامه رسانه، معاونت امور مطبوعاتي و تبليغاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، ش 13، بهار 1372، ص 55.

[7].رك: كلهر، پيشين.

[8]. همان، ص 404.

[9]. همان، ص 96.

[10]. اسدي طاري، محمدحسن، پيشين، ص 56.

[11]. همان، ص 56 و57.

[12]. كلهر، پيشين، ص 404 و 405.


 
 
فصل اول: مقدمه

 قبل از شروع بحث درباره مزايا و محدوديت‌هاي پيمايش‌هاي «اي‌ميلي» و «وبي»، بهتر است به طور كلي به مواردي در خصوص فرايند پيمايش اشاره كنيم.

پيمايش به عنوان بخشي از برنامه تحقيقاتي معمولاً طوری طراحی می‌شود تا استنباط‌ آماری درباره یک جمعیت بزرگ را با گردآوري اطلاعاتي از زيرمجموعه‌ای از آن ممکن سازد. بايد گزينه‌ها ـ چون شيوه برقراري تماس، شيوه پاسخگويي، و روش‌شناسي نمونه‌گيري ـ انتخاب و با توجه به هزينه‌هاي اجراي پيمايش ارزيابي شوند و نتايج ناشي از آن انتخاب‌ها ممكن است بر كيفيت داده‌ها و دقت در برآورد پارامترهاي پيمايش نيز تأثير داشته باشد. اين گزينه‌هاي انتخابي بايد در ابتداي فرايند طراحي تحقيقات مشخص شوند و براساس اينكه چه چيز از ساير پيمايش‌هاي مشابه به دست آمده يا نيامده است، استوار باشند.

اينترنت نوآوري‌هايي را به جهان معرفي كرده و به گونه‌اي قارچ‌مانند روش‌هاي جديدي را براي اجراي تحقيقات پيمايشي به وجود آورده است و شمار كثير و قابل‌توجهي از پيمايش‌ها به وسيلة اي‌ميل و شبكه گسترده جهاني (وب) اجرا مي‌شوند.[1]

در پيمايش‌هاي‌ اي‌ميلي، برنامه پيمايش [پرسشنامه] در خود پيام اصلي‌ اي‌ميل يا در پيوست آن قرار گرفته است. در بسياري از موارد، پاسخگو مي‌تواند صرفاً با reply به اي‌ميل اصلي، پيمايش را كامل كند. پيمايش‌هاي وبي روي وب سايت «ميزبان» هستند (يعني مقيم آنجايند). پاسخگو با كليك كردن بر يك hyperlink در يك اي‌ميل يا در وب سايتي ديگر، يا مستقيماً با نوشتن آدرس وب در محل آدرس در پنجره كاوشگر، وارد وب سايت مربوط به پيمايش مي‌شود.

در بزرگ جلوه دادن قابليت‌هاي پيمايش‌هاي اينترنتي اغراق شده و به لحاظ محدوديت‌هاي آن نيز بسيار مورد انتقاد قرار گرفته است. براي قرار دادن پيمايش‌هاي وبي و اي‌ميلي در جاي خود، بررسي اين كه چه چيزي درباره پيمايش‌هاي تلفني و پستي نوشته شده است، با وجود آن كه هنوز به منزله روش‌‌شناسي‌هاي پيمايشي اثبات نشده قلمداد مي‌شدند، آموزنده خواهند بود. در سال 1978، دان ديلمن[2] ـ يكي از صاحب‌نظران مشهور در امر پيمايش‌ ـ درباره پرسشنامه‌هاي پيمايش‌هاي تلفني و پستي چنين گفت:

نه تلفن و نه پست، هيچ كدام چيزي جز جانشيني ضعيف براي طلايه‌داري مصاحبه‌هاي حضوري به حساب نمي‌آيند. شايد اين ديدگاه موجه به نظر برسد؛ چرا كه اين دو روش نقايص و مشكلات زيادي داشتند. ميزان پاسخگويي به پيمايش‌هاي پستي حتي با پرسشنامه‌هاي كوتاه بسيار پايين است ...

علاوه بر اين، امكان دسترسي به افراد زياد از طريق پرسشنامه‌هاي پستي بسيار كم است. در بين كساني كه پرسشنامه‌ها را دريافت مي‌كردند، احتمال وجود افراد بسيار فرهيخته بعيد به نظر مي‌رسيد. حتي پرسشنامه‌هايي كه پر مي‌شدند چندان بي‌نقص و رضايت‌بخش نبودند... پس، جاي تعجب ندارد كه كاربران پرسشنامه پستي میزان پاسخگويي زير 50درصد را «قابل قبول» فرض كردند و مشكلات مربوط به كيفيت داده‌ها را اينگونه توجيه كردند كه «اين بهترين حالتي است كه ما از يك پرسشنامه پستي انتظار داريم» (ديلمن، 1978؛ 1 تا 2).

مشابه موقعيتي كه پيمايش‌هاي پستي در دهه 1970 داشتند، سؤال‌‌ها و نگراني‌هاي زيادي دربارة بهترين نحوة اجراي پيمايش‌هاي اينترنتي؛ سؤال‌هايي از اين قبيل که آيا اين نوع پيمايش‌ها در واقع از نظر علمي اعتبار دارند يا خير، وجود دارد. اگر «اينترنت» را جايگزين «پست» و «پست» را جايگزين شيوه «حضوري» در اولين جمله نقل قولِ ديلمن كنيم، آنگاه عبارت ديلمن انتقادي را نمایان می‌سازد كه امروزه دقيقاً متوجه پيمايش‌هاي اينترنتي است؛ پس عاقلانه است كه پيمايش‌هاي اينترنتي را به عنوان شكل ديگري از پيمايش‌هاي سنتي تلفني و پستي در نظر بگيريم. با اين وصف، پيمايش‌هاي اينترنتي قطعاً در موارد خاصي بر روش‌هاي سنتي‌تر مزيت‌هايي دارد و كاربرد اين رسانه به گسترش خود ادامه خواهد داد.

امروزه پيمايش‌هاي اينترنتي بسيار متداول شده‌اند و دليل اين امر چهار فرض‌ رايجي است كه در زمينة همساني اين وسيله با شيوه‌‌هاي پيمايشي سنتي‌تر وجود دارد: 1ـ زمان كمتري مي‌برند، 2ـ به خوبي يا حتي بهتر از پيمايش‌هاي سنتي‌ترند، 3ـ اجراي آنها ارزان‌تر تمام مي‌شود و 4ـ اجراي آنها آسان‌تر است. با اين حال، براساس شرايط خاص پيمايش، ممكن است اين فرض‌ها درست يا نادرست باشند. علاوه بر آن، با جنجال‌هايي كه در سال‌هاي اخير وب را احاطه كرده است، گاهي پژوهشگران تصميم خود را درباره اینکه آیا از پيمايش‌هاي وبي استفاده كنند يا خير بر اساس چیزی غیر از کسب اطلاعات مهم می‌گیرند. از اين رو، لازم است كه آنها محدوديت‌هاي موجود پيمايش‌هاي اينترنتي را بشناسند.

نكته آخر اينكه، اين گزارش اطلاعاتي را در اختيار پژوهشگراني قرار مي‌دهد كه مي‌خواهند آگاهانه تصميم بگيرند كه آيا پيمايش‌هاي اينترنتي براي برآوردن نيازهاي آنها مناسب است يا خير. ما براساس شواهد موجود در ادبيات تحقيق[3]، تجارب خودمان از اجراي پيمايش‌هاي وبي، و بحث با همكاران پژوهشگر خود در زمينه پيمايش‌هاي وبي ـ و نيز افرادي كه در اداره سرشماري و شاخه پيمايش‌هاي نيروي هوايي ايالات متحد مشغول هستند، پيشنهادهايي ارائه مي‌دهيم.

فصل دوم اين گزارش شامل اطلاعات زمينه‌اي كلي درباره اجراي پيمايش‌ها است؛ به ويژه موارد مهمي كه در طراحي يك پيمايش بايد در ذهن داشت. فصل سوم مروري بر ادبيات تحقيق پيمايش‌هاي وبي و اي‌ميلي دارد. فصل چهارم با توجه به تفاوت بين نمونه‌گيري سهل‌الوصول و احتمالي به این امر می‌پردازد که چگونه تصميم‌ بگيريم چه نوع پيمايش وبي را اجرا كنيم. فصل پنجم، رهنمودهايي را كه براي طراحي و اجراي پيمايش‌هاي وبي لازم است، در اختیار می‌گذارد. فصل ششم مطالعات موردي و فصل هفتم نتيجه‌گيري ما را ارائه مي‌دهد. 


[1]ـ مصاحبه تلفني رايانه‌اي (CATI) و مصاحبه شخصي رايانه‌اي (CAPI)، از ديگر روش‌هاي پيشرفت‌هاي فني قابل توجه در اجراي پيمايش‌ها هستند. اين موارد ربطي به توسعه اينترنت ندارند؛ از اين رو، در اين گزارش به مطالعه آنها نپرداخته‌ايم. در واقع، با توجه به اهداف كارمان، CAPI را به عنوان شكل ديگري از مصاحبه فردي و CATI را به عنوان شكل ديگري از مصاحبه تلفني در نظر مي‌گيريم.

[2]. Don Dillman

[3]ـ مراجعي كه در اين گزارش آورده شده‌اند، فهرست كاملي از ادبيات تحقيق به كار رفته در اين متن را ارائه مي‌دهند. همچنين مراجعه به منابع زير را كه مربوط به اين حوزه هستند، به شما پيشنهاد مي‌كنيم:

اجراي عملي تحقيق پيمايشي ـ انجمن آمريكايي تحقيقات افكار عمومي (1997)، ديلمن (2000)، فاولر (1993)، و گراوز (1989)؛ اجراي تحقيق پيمايشي وبي ـ كوپر (2000) و ديلمن (2000)؛ نمونه‌گيري ـ كوكران (1977)، هنري (1990)، و كيش (1965)؛ منابع وبي ـ www.websm.org

 

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز تحقيقات سازمان صداوسيما است.